ทำหัวโขนและเครื่องประดับละครไทย

ทำหัวโขนและเครื่องประดับละครไทย

ศูนย์ฝึกอาชีพวัดเทพากร เขตบางพลัด กรุงเทพมหานคร

ชื่อบทความ : หัวโขน งานหัตถ์ศิลป์ที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมชั้นสูงของไทย
ชื่อวารสาร : หนังสือพิมพ์เดลินิวส์
สาระสังเขป :
หัวโขน งานหัตถ์ศิลป์ที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมชั้นสูงของไทย เดิมวิชาการทำหัวโขนอยู่แต่ในแวดวงของคนใน ทว่าวันนี้ได้รับการเผยแพร่สู่สาธารณชนผู้สนใจ โดยครูสถาพร เลี้ยงสอน แห่งชุมชนวัดเทพากร ฝั่งธนบุรี ซึ่งสอนเป็นวิทยาทานโดยไม่คิดเป็นค่าใช้จ่ายใดๆหัวโขน งานหัตถ์ศิลป์ที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมชั้นสูงของไทย เดิมวิชาการทำหัวโขนอยู่แต่ในแวดวงของคนใน ทว่าวันนี้ได้รับการเผยแพร่สู่สาธารณชนผู้สนใจ โดยครูสถาพร เลี้ยงสอน แห่งชุมชนวัดเทพากร ฝั่งธนบุรี ซึ่งสอนเป็นวิทยาทานโดยไม่คิดเป็นค่าใช้จ่ายใดๆ โขนเป็นนาฏศิลป์ชั้นสูงมาแต่โบราณ เข้าใจกันว่าคงจะเป็นการเล่นกลางแปลงขึ้นก่อน และประกอบในพระราชพิธีที่เรียกว่า พระราชพิธีอินทราภิเษก การเล่นโขน มีลักษณะชัดเจนในสมัยพระนรายณ์มหาราชตามจดหมายเหตุลาลูแบร์ อัครราชทูตฝรั่งเศสที่เดินทางมายังสยาม เมื่อ พ.ศ.2230 นาฏกรรมสวมหัวประกอบขึ้นด้วยศิลปะอันปราณีตหลายอย่าง เครื่องแต่งตัวก็เป็นส่วนสำคัญประการหนึ่ง และที่โดดเด่นคือเครื่องสวมหัวที่เรียกว่า "หัวโขน" มีลักษณะสีสันต่างกันไปตามตัวละครต่างๆในเรื่อง "รามเกียรติ์
สถาพร เลี้ยงสอน หรือที่ ลูกศิษย์เรียกว่า ครูสถาพร ผู้ออกมาตั้งกลุ่มฝึกชาวบ้านทำหัวโขน และเครื่องละคร ตั้งเต็นท์สอนกันที่วัด เทพากร ในซอยจรัญสนิทวงศ์ 68 เขต บางพลัด ได้วิชาทำหัวโขน จากครู สาคร ยังเขียวสด หรือที่รู้จักกันทั่วไปว่า "โจหลุยส์" ผู้ที่ชำนาญทางด้านนาฏศิลป์หลายแขนง ทั้งโขน ละคร ลิเก และ ละครหุ่นเล็ก เริ่มจากช่วยผสมปูน เคี่ยวแป้ง จนมาขึ้นหุ่น ปั้นหน้า เขียนหน้า ฝึกอยู่เป็นปีเหมือนกัน หลังจากเรียนจนทำเป็นทุกหัวแล้วก็กลับมาทำใช้เองในคณะ โขนสดของเรา หัวไหนเสียหายก็ซ่อมเอง ต่อมามีคนรู้มากขึ้นก็มาติดต่อให้ทำ เป็นอุตสาหกรรมในครอบครัว วิชาที่รู้กันเป็นการภายใน เริ่มแพร่หลายสู่คนทั่วไป เมื่อครูสถาพรได้รับเลือกเป็นประธานชุมชนวัดเทพากรในปี พ.ศ.2539 ต่อมาเมื่อได้ไปดูงานต่างจังหวัด เห็นแต่ละหมู่บ้านทำเครื่องจักสาน ก็เลยคิดมาทำที่ชุมชนตนบ้าง เลยมาปรึกษากับ ผ.อ.เขตบางพลัด ท่านก็เห็นด้วย อาทิตย์ละ 1 วัน คนมาเรียนยังไม่ทันรู้เรื่อง ก็หมดเวลา ต่อมาได้ที่ลานวัดเทพากร เพราะเจ้าอาวาสท่านส่งเสริม 12 สิงหาคม 2540 เป็นวันแรกที่เปิดสอน ไม่กี่เดือน ก็มีผู้สนใจมาเรียน ถึง 80 คน เรียนฟรีที่วัดเทพากร
คำสำคัญ : โขนสด, ชุมชนวัดเทพากร, สถาพร เลี้ยงสอน, หัวโขน, งานหัตถ์ศิลป์
แหล่งที่พบข้อมูล : สถาบันวิทยบริการ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

การดำเนินการเก็บรวบรวมข้อมูล
1. ประวัติ วัตถุประสงค์ของภูมิปัญญา
2. การวิเคราะห์คุณค่าภูมิปัญญา
3. กระบวนการเรียนรู้ในการสร้างงาน
4. แนวทางในการอนุรักษ์ ฟื้นฟู และพัฒนาภูมิปัญญา
ข้อมูลรายละเอียดในรูปเล่มรายงานวัฒนธรรมทางภูมิปัญญา
ศูนย์ฝึกอาชีพวัดเทพากร หลักสูตรการจัดการทางวัฒนธรรม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ผู้ที่สนใจเรียนการทำเครื่องประดับ สามารถเรียนฟรีได้ที่ศูนย์ฝึกอาชีพวัดเทพากร
จรัญสนิทวงศ์ซอย68 เขตบางพลัด กรุงเทพ (ใกล้โลตัส)
หมายเหตุ ภาพจากโรงเรียนองครักษ์ จังหวัดนครนายก (เป็นแหล่งนำความรู้การทำเครื่องประดับไปเผยแพร่ความรู้ที่ได้จากวัดเทพากรไปใช้ในสถานศึกษา)